Peleton Pamięci 17.09

Rowerem przez historię  

Oświeceniowym młodzieńcom poddawanym nowoczesnym działaniom edukacyjnym proponowano podróż edukacyjną jako sposób poznawania rzeczywistości, spójnie łączącą dbałość o tężyznę fizyczną z rozwojem duchowym i zdobywaniem wiedzy o świecie. Odchodzono tym samym od encyklopedyzmu, hołdowano osobistemu doświadczaniu świata i wiedzy opartej na empirycznym przetwarzaniu zapisów w podręcznikach szkolnych.

Od  czasów oświeconych nikt lepszej metody nauki nie zaproponował. W XXI wieku takie podejście do dydaktyki nie spowszedniało, co więcej, uczniowie wdrażani są do prac metodami aktywnymi, metodą projektu, ćwiczeń praktycznych. Ceni się umiejętność wnioskowania i krytycznej analizy zastanego świata. Nade wszystko szuka się też takich edukacyjnych rozwiązań, które pokazują, że nauczanie, a zwłaszcza nauczanie historii, nie powinno się kojarzyć jedynie ze żmudną pracą w bibliotece i analizą kolejnych dokumentów czy opasłych książek. Można połączyć poznawanie historycznych faktów z działaniami, które przyczynią się również do popularyzacji zdrowego trybu życia.

Z myślą o takiej formie edukacji Muzeum Pamięci Sybiru organizuje rowerowy przejazd po ulicach Białegostoku śladami wydarzeń sprzed lat.

Peleton Pamięci 17.09

Peleton Pamięci 17.09. zorganizowaliśmy już po raz czwarty. W 2020 r., ze względu na obchody 80. rocznicy deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS oraz 100-lecie wojny polsko – bolszewickiej i bitwy o Białystok postanowiliśmy wyeksponować miejsca związane z deportacjami, legionistami i ochotnikami biorącymi udział w działaniach wojennych 1920 roku na terenie Białegostoku i regionu. Uczestnicy Peletonu docierali więc do poszczególnych punktów – przystanków, które przywoływały wydarzenia sprzed 100 i 80 lat.

Przystanek 1 (Muzeum Pamięci Sybiru)

Peleton rozpoczęliśmy na terenie siedziby Muzeum Pamięci Sybiru, przy ulicy Węglowej 1. Każdy z uczestników otrzymywał w tym miejscu pakiet startowy i mapę z zaznaczonymi punktami trasy. Start znajdował się przy pomniku poświęconym Matkom Sybiraczkom.

Rzeźba autorstwa Katarzyny i Ryszarda Piotrowskich przedstawia matkę tulącą do piersi maleńkie dziecko. U podnóża znajdują się figury dwojga dzieci. Najstarsze z nich trzyma walizkę – symbol zesłańczego losu. Rzeźba znajduje się przy torach, którymi 80 lat temu białostoczanie rozpoczęli swą tułaczkę na Syberię i do Kazachstanu. Obelisk to swoisty hołd oddany bohaterskim Matkom Sybiraczkom, których determinacji i poświęceniu wiele dzieci zawdzięcza życie. Pomnik powstał dzięki staraniom białostockiego oddziału Związku Sybiraków. Odsłonięto go 16 września 2020 roku.

Przystanek 2 (Tablica poświęcona Armii Ochotniczej 1920 roku)

Przy ul. Gen. J. Bema, na ogrodzeniu siedziby Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej  18 lipca 2020 roku odsłonięto tablicę upamiętniająca Armię Ochotniczą do walki z bolszewikami w 1920 r.  W tym miejscu mieściły się koszary 8. Pułku Artylerii Polowej. Tu znajdował się punkt zborny ochotników – tych, którzy odpowiedzieli na apel Józefa Piłsudskiego i stanęli do walki z bolszewickim najeźdźcą. Biuro werbunkowe w Białymstoku było prowadzone przez sekcję Obywatelskiego Komitetu Obrony Narodowej i członków Towarzystwa „Sokół”. Do Armii Ochotniczej w całej Polsce zgłosiło się do 30 września 1920 roku ponad 105 tys. ochotników. Wśród nich znalazło się około 600 mieszkańców Białegostoku i okolic. Generalnym Inspektorem Armii Ochotniczej został gen. broni Józef Haller. Dwadzieścia lat później wielu z ochotników i weteranów wojny polsko-bolszewickiej wywieziono w 1940 roku na Sybir.



Przystanek 3 (Cmentarz Wojskowy)

Kolejny przystanek Peletonu zaplanowaliśmy na Cmentarzu Wojskowym przy ul. Zwierzynieckiej.

Cmentarz powstał w początkach 1920 roku jako miejsce pochówku żołnierzy poległych w walkach na terenie Białegostoku i okolic w roku 1919. Później dołączono tam także tych, którzy oddali życie w wojnie polsko - bolszewickiej. W latach następnych na cmentarzu spoczęły ekshumowane szczątki żołnierzy polskich z grobów znajdujących się w okolicach Białegostoku. Według spisu z lat 1919-1924 na cmentarzu wojskowym znajdowało się 789 mogił.

W głównej alei cmentarza znajdują się dwie płyty poświęcone nieznanym żołnierzom. Jedna z nich opatrzona jest napisem: „Nieznanemu żołnierzowi Wolna Polska 1914-1920”. Najstarszym rangą żołnierzem polskim pochowanym na cmentarzu wojskowym jest podpułkownik Lucjan Kędzierski, dowódca 14. Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej, który zmarł (z ran odniesionych w  bitwie pod Mińskiem) w szpitalu wojskowym w Białymstoku 16 września 1920 roku.

Ci, którzy zawędrowali w swoim przejeździe rowerowym na cmentarz wojskowy, uczestniczyli w swoistym apelu pamięci. Pochylając głowy nad szczątkami anonimowych najczęściej obrońców ojczyzny, oddawali hołd pamięci wszystkim tym, którzy za swój kraj złożyli ofiarę największą.

 

Przystanek 4 (Pomnik – Grób Nieznanego Sybiraka)

Pomnik – Grób Nieznanego Sybiraka przy ul. Sybiraków 2 to szczególne miejsce na mapie Białegostoku. Odsłonięcie pomnika miało miejsce 17 września 1997 roku. Autorem projektu jest białostocki artysta Dymitr Grozdew. Pomnik to ogromny metalowy krzyż. Bryła granitu wbudowana w cokół pomnika przedstawia zaspę śnieżną z napisem: „Z trudu naszego i znoju Polska powstała by żyć.” Przed pomnikiem na torach ustawiono wózek kolejowy – symbol deportacji i katorżniczej pracy, na nim zaś godło Sybiraków i napisy. Dziś jest to symboliczny Grób Nieznanego Sybiraka, w którym umieszczono dwie urny z prochami zesłańca Sybiru z miejscowości Kwitok w obwodzie irkuckim i żołnierzy Armii Krajowej z obozu Borowicze, ekshumowane z cmentarza w miejscowości Jogła.

Z tyłu pomnika znajduje się Ściana Pamięci. Na jej środku widnieje Krzyż Katyński, zaś po obu jego stronach znalazły się tabliczki z imionami i nazwiskami nieżyjących Sybiraków – zmarłych na zesłaniu, ale również w Polsce. Fundatorami tabliczek są ich potomkowie - Polacy zamieszkujący niemal wszystkie kontynenty. 

Kilka razy do roku, upamiętniając rocznice deportacji na Wschód, gromadzą się przy nim Sybiracy. To ich znak pamięci. Przywołują w tym miejscu swoich bliskich, którzy przeżyli zesłanie, ale i tych, którzy zostali na zawsze na „nieludzkiej ziemi”.

  

17.09 – Pamiętamy!

Tegoroczny Peleton Pamięci 17.09 upłynął pod znakiem koronawirusa. Nie pojechaliśmy w zwartej grupie rowerzystów, nie uczestniczyliśmy w rekonstrukcjach historycznych, które co roku towarzyszyły nam na trasie przejazdu. Tym razem każdy z uczestników zmierzył się z historią sprzed kilkudziesięciu lat w formule indywidualnej marszruty. Na ostatnim przystanku pod Pomnikiem – Grobem Nieznanego Sybiraka rowerzyści dali świadectwo pamięci, zapalając znicze przygotowane przez Muzeum Pamięci Sybiru.

Od uczestników Peletonu otrzymaliśmy zdjęcia, pokazujące, że pamięć o 17 września 1939 roku i wydarzeniach będących jego konsekwencją jest żywa. Białostoczanie pamiętają i chcą historię Sybiraków poznawać. Mamy nadzieję, że powstające Muzeum Pamięci Sybiru spełni ich oczekiwania.

Anna Kietlińska (kierownik Działu Edukacji i Promocji MPS)

Do góry